วันเสาร์ที่ 10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2550

Ganesha (Eng)



Ganesha

(Sanskrit: गणेश; Ganeśa; listen (help•info), also spelled Ganesa or Ganesh, is one of the best-known and most worshipped deities in Hinduism. Although he is known by many attributes, Ganesha's elephant head makes him easy to identify. Ganesha is widely worshipped as the Remover of Obstacles, and more generally as Lord of beginnings and as the Lord of obstacles (Vighnesha), patron of arts and sciences, and the god of intellect and wisdom. He is honoured with affection at the start of any ritual or ceremony and invoked as the "Patron of Letters" at the beginning of any writing. Several texts relate mythological anecdotes associated with his birth and exploits and explain his distinct iconography.
Ganesha emerges as a distinct deity in clearly-recognizable form beginning in the fourth and fifth centuries, during the Gupta Period, although he inherited traits from Vedic and pre-Vedic precursors. His popularity rose quickly, and he was formally included among the five primary deities of Smartism (a Hindu denomination) in the ninth century. A sect of devotees, called the Ganapatya, (Sanskrit: gānapatya) who identified Ganesha as the supreme deity arose during this period. The principal scriptures dedicated to Ganesha are the Ganesha Purana, the Mudgala Purana, and the Ganapati Atharvashirsa.
Ganesha is one of the most-worshipped divinities in India. Veneration of Ganesha is considered complementary with other forms of the divine. Various Hindu sects worship him regardless of other affiliations. Devotion to Ganesha is widely diffused and extends to Jains, Buddhists, and beyond India.


Etymology and other names

Ganesha as 'Shri Mayureshwar' with consorts Buddhi and Siddhi, Morgaon (the central shrine for the regional astavināyaka complex)
Ganesha has many other titles and epithets, including Ganapati and Vighneśvara. The Hindu title of respect Shri (Sanskrit: श्री; śrī, also spelled Sri or Shree) is often added before his name. One popular way to worship Ganesha is to chant one of the Ganesha Sahasranamas, which means "a thousand names of Ganesha." Each name in the sahasranama conveys a different meaning and symbolises a different aspect of Ganesha. There are at least two different versions of the Ganesha Sahasranama. One of these is drawn from the Ganesha Purana, a Hindu scripture that venerates Ganesha.




The name Ganesha is a Sanskrit compound, joining the words gana (Sanskrit: गण; gana), meaning a group, multitude, or categorical system and isha (Sanskrit: ईश; īśa), meaning lord or master. The word gaņa when associated with Ganesha is often taken to refer to the gaņas, a troop of semi-divine beings that form part of the retinue of Shiva (IAST: "Śiva"). The term more generally means a category, class, community, association, or corporation. Some commentators interpret the name "Lord of the Gaņas" to mean "Lord of created categories," such as the elements. The translation "Lord of Hosts" may convey a familiar sense to Western readers. Ganapati (Sanskrit: गणपति; ganapati) is a synonym for Ganesha, being a compound composed of gana, meaning "group", and pati, meaning "ruler" or "lord." The Amarakośa , an early Sanskrit lexicon, lists eight synonymns of Ganeśa : Vināyaka, Vighnarāja (equivalent to Vighneśa), Dvaimātura (meaning "one who has two mothers") , Ganādhipa (equivalent to Ganapati and Ganeśa), Ekadanta (meaning "one who has One Tusk"), Heramba , Lambodara("one who was a Pot Belly", or literally "one who has a Hanging Belly") and Gajānana("having the face of an elephant").
Vināyaka is a common name for Ganesha that appears in the Purānas and in Buddhist Tantras. This name is reflected in the naming of the eight famous Ganesha temples in Maharashtra known as the astavināyaka. The name Vignesha, meaning "Lord of Obstacles," refers to his primary function in Hindu mythology as the creator and remover of obstacles (vighna).
A prominent name for Ganesha in the Tamil language is Pille or Pillaiyar, which translates as "Little Child." A. K. Narain differentiates these terms by saying that pille means a "child" while pillaiyar means a "noble child." He adds that the words pallu, pella, and pell in the Dravidian family of languages signify "tooth or tusk of an elephant" but more generally "elephant." In discussing the name Pillaiyar, Anita Raina Thapan notes that since the Pali word pillaka means "a young elephant" it is possible that the word pille originally meant "the young of the elephant."



Iconography

Ganesha is a popular figure in Indian art. Unlike some deities, representations of Ganesha show wide variation with distinct patterns changing over time. He may be portrayed standing, dancing, heroically taking action against demons, playing with his family as a boy, sitting down, or engaging in a range of contemporary situations.
Ganesha images were prevalent in many parts of India by the sixth century. The figure shown to the right is typical of Ganesha statuary from 900-1200, after Ganesha had been well-established as an independent deity with his own sect. This example features some of Ganesha's common iconographic elements. A virtually identical statue has been dated between 973-1200 by Paul Martin-Dubost, and another similar statue is dated circa twelfth century by Pratapaditya Pal. Ganesha has the head of an elephant and a big belly. This statue has four arms, which is common in depictions of Ganesha. He holds his own broken tusk in his lower-right hand and holds a delicacy, which he samples with his trunk, in his lower-left hand. The motif of Ganesha turning his trunk sharply to his left to taste a sweet in his lower-left hand is a particularly archaic feature. A more primitive statue in one of the Ellora Caves with this general form has been dated to the seventh century. Details of the other hands are difficult to make out on the statue shown; in the standard configuration, Ganesha typically holds an axe or a goad in one upper arm and a noose in the other upper arm as symbols of his ability to cut through obstacles or to create them as needed.
The influence of this old constellation of iconographic elements can still be seen in contemporary representations of Ganesha. In one modern form, the only variation from these old elements is that the lower-right hand does not hold the broken tusk but rather is turned toward the viewer in a gesture of protection or "no fear" (abhaya mudra). The same combination of four arms and attributes occurs in statues of Ganesha dancing, which is a very popular theme.



Common attributes

Ganesha has been represented with the head of an elephant since the early stages of his appearance in Indian art. Puranic myths provide many explanations for how he got his elephant head. One of his popular forms (called Heramba-Ganapati) has five elephant heads, and other less-common variations in the number of heads are known. While some texts say that Ganesha was born with an elephant head, in most stories he acquires the head later, with several accounts given. The most common motif in these stories is that Ganesha was born with a human head and body and that Shiva beheaded him when Ganesha came between Shiva and Parvati. Shiva then replaced Ganesha's original head with that of an elephant. Details of the battle and where the replacement head came from vary according to different sources. In another story, when Ganesha was born his mother, Parvati, showed off her new baby to the other gods. Unfortunately, the god Shani (Saturn) – who is said to have the "evil eye" – looked at him, causing the baby's head to be burned to ashes. The god Vishnu came to the rescue and replaced the missing head with that of an elephant. Another story tells that Ganesha is created directly by Shiva's laughter. Shiva became concerned that Ganesha was too alluring, so he cursed Ganesha to have the head of an elephant and a protruding belly.
Ganesha's earliest name was Ekadanta ("One Tusk"), referring to his single whole tusk, the other having been broken off. Some of the earliest images of Ganesha show him holding his broken tusk. The importance of this distinctive feature is reflected in the Mudgala Purana, which states that the name of Ganesha's second incarnation is Ekadanta.
Ganesha's protruding belly appears as a distinctive attribute in his earliest statuary, which dates to the Gupta period (fourth to sixth centuries). This feature is so important that according to the Mudgala Purana two different incarnations of Ganesha use names based on it, Lambodara ("Pot Belly", or literally "Hanging Belly") and Mahodara ("Great Belly"). Both names are Sanskrit compounds describing his belly (Sanskrit: udara). The Brahmanda Purana says that he has the name Lambodara because all the universes (i.e., cosmic eggs; Sanskrit brahmāndas) of the past, present, and future are present in Ganesha.
The number of Ganesha's arms varies; his best-known forms have between two and sixteen arms. Many depictions of Ganesha feature four arms, which is mentioned in Puranic sources and codified as a standard form in some iconographic texts. His earliest images had two arms. Forms with fourteen and twenty arms appeared in Central India during the ninth and tenth centuries.
The serpent is a common feature in Ganesha iconography and appears in many forms. According to the Ganesha Purana, Ganesha wrapped the serpent Vāsuki around his neck. Other common depictions of snakes include use as a sacred thread (Sanskrit: yajñyopavīta) wrapped around the stomach as a belt, held in a hand, coiled at the ankles, or as a throne. Upon Ganesha's forehead there may be a third eye or the Shaivite sectarian mark (Sanskrit: tilaka), three horizontal lines. The Ganesha Purana prescribes a tilaka mark as well as a crescent moon on the forehead. A distinct form called Bhālacandra ("Moon on the Forehead") includes that iconographic element.

The colors most often associated with Ganesha are red and yellow, but specific other colors are associated with certain forms. Many examples of color associations with specific meditation forms are prescribed in the Sritattvanidhi, which is a treatise on Hindu iconography that includes a section on variant forms of Ganesha. For example, white is associated with his representations as Heramba-Ganapati and Rina-Mochana-Ganapati ("Ganapati Who Releases From Bondage"). Ekadanta-Ganapati is visualized as blue during meditation on that form.

Vahanas of Ganesha (Eng)




The earliest Ganesha images are without a Vahana (mount). Of the eight incarnations of Ganesha described in the Mudgala Purana, Ganesha has a mouse in five of them, uses a lion in his incarnation as Vakratunda, a peacock in his incarnation of Vikata, and Shesha, the divine serpent, in his incarnation as Vighnaraja. Of the four incarnations of Ganesha listed in the Ganesha Purana, Mohotkata has a lion, Mayūreśvara has a peacock, Dhumraketu has a horse, and Gajanana has a rat. Jain depictions of Ganesha show his vahana variously as a mouse,an elephant, a tortoise, a ram, or a peacock.

Mouse or rat as vahana

Ganesha is often shown riding on or attended by a mouse or rat. Martin-Dubost says that in central and western India the rat began to appear as the principal vehicle in sculptures of Ganeśa in the seventh century A.D., where the rat was always placed close to his feet. The mouse as a mount first appears in written sources in the Matsya Purana and later in the Brahmananda Purana and Ganesha Purana, where Ganesha uses it as his vehicle only in his last incarnation. The Ganapati Atharvashirsa includes a meditation verse on Ganesha that describes the mouse appearing on his flag. The names Mūsakavāhana ("Mouse-mount") and Ākhuketana ("Rat-banner") appear in the Ganesha Sahasranama.
There are a variety of interpretations regarding what the mouse symbolizes. According to Grimes, "Many, if not most of those who interpret Ganapati's mouse, do so negatively; it symbolizes tamoguna as well as desire." Along these lines, Michael Wilcockson says it symbolizes those who wish to overcome desires and be less selfish. Krishan notes that the rat is a destructive creature and a menace to crops. The Sanskrit word mūsaka (mouse) is derived from the root mūs which means "stealing, robbing." It was essential to subdue the rat as a destructive pest, a type of vighna (impediment) that needed to be overcome. According to this theory, showing Ganesha as master of the rat demonstrates his function as Vigneshvara and gives evidence of his possible role as a folk grāmata-devatā (village deity) who later rose to greater prominence. Martin-Dubost notes a view that the rat is a symbol suggesting that Ganesha, like the rat, penetrates even the most secret places.

Associations
Obstacles

Ganesha is Vighneśvara, the Lord of Obstacles, both of a material and spiritual order. He is popularly worshipped as a remover of obstacles although traditionally he also serves the dual role of one who places obstacles in the path of those who need to be checked. Paul Courtright says that:
Gaṇeśa is also called Vighneśvara or Vighnarāja, the Lord of Obstacles. His task in the divine scheme of things, his dharma, is to place and remove obstacles. It is his particular territory, the reason for his creation.
Krishan notes that some of his names reflect shadings of multiple roles that have evolved over time. Dhavalikar ascribes the quick ascension of Ganesha in the Hindu pantheon, and the emergence of the Ganapatyas, to this shift in emphasis from vighnakartā ("obstacle-creator") to vighnahartā ("obstacle-averter"). Both functions however continue to be vital to his character, as Robert Brown explains:
Even after the Purātic Ganeśa is well-defined, in art Ganeśa remained predominantly important for his dual role as creator and remover of obstacles, thus having both a negative and a positive aspect.

Buddhi

Ganesha is considered to be the Lord of Intelligence. In Sanskrit, the word buddhi is a feminine noun that is variously translated as intelligence, wisdom, or intellect. The concept of buddhi is closely associated with the personality of Ganesha, especially in the Puranic period, where many stories showcase his cleverness and love of intelligence. One of Ganesha's names in the Ganesha Purana and the Ganesha Sahasranama is Buddhipriya. This name also appears in a special list of twenty-one names that Gaṇeśa says are of special importance at the end of the Ganesha Sahasranama. The word priya can mean "fond of," and in a marital context it can mean "lover" or "husband," so the name may mean either "Fond of Intelligence" or "Buddhi's Husband".



Aum

Ganesha is identified with the Hindu mantra Aum (ॐ, also called Om). The term omkārasvarūpa ("Aum is his form") when identified with Ganesha refers to the notion that he is the personification of the primal sound. This association is attested to in the Ganapati Atharvashirsa. The relevant passage is translated by Paul Courtright as follows:

You are Brahmā, Vişņu, and Rudra [Śiva]. You are Agni, Vāyu, and Sūrya. You are Candrama. You are earth, space, and heaven. You are the manifestation of the mantra "Om."
A variant version of this passage is translated by Chinmayananda as follows:
(O Lord Ganapati!) You are (the Trinity) Brahma, Vishnu, and Mahesa. You are Indra. You are fire and air. You are the sun and the moon. You are Brahman. You are (the three worlds) Bhuloka, Antariksha-loka, and Swargaloka. You are Om. (that is to say, You are all this).
Some devotees see similarities between the shape of his body in iconography and the shape of Om in the Devanāgarī and Tamil scripts.

First chakra

Ganesha is associated with the first or "root" chakra (mūlādhāra). This association is attested to in the Ganapati Atharvashirsa. As translated by Courtright this passage reads:
You continually dwell in the sacral plexus at the base of the spine [mūlādhāra cakra].
A variant version of this passage is translated by Chinmayananda:
You have a permanent abode (in every being) at the place called "Muladhara,"

Family and consorts

While Ganesha is popularly considered to be the son of Shiva and Parvati, the Puranic myths relate several different versions of his birth. These include versions in which he is created by Shiva, by Parvati, by Shiva and Parvati, or simply appears in a mysterious manner and is then discovered by Shiva and Parvati.



The family includes his brother Skanda, who is also called Karttikeya, Murugan, and other names. Regional differences dictate the order of their births. In northern India, Skanda is generally said to be the elder brother, while in the south, Ganesha is considered the first born. Prior to the emergence of Ganesha, Skanda had a long and glorious history as an important martial deity from about 500 BCE to about 600 CE, when his worship declined significantly in northern India. The period of this decline is concurrent with the rise of Ganesha. Several stories relate episodes of sibling rivalry between Ganesha and Skanda and may reflect historical tensions between the respective sects.

Ganesha's marital status varies widely in mythological stories, and the issue has been the subject of considerable scholarly review. One pattern of myths identifies Ganesha as an unmarried brahmacārin. This view is common in southern India, but it is also held in some areas of northern India. Another pattern associates him with the concepts of Buddhi (intellect), Siddhi (spiritual power), and Riddhi (prosperity); these qualities are sometimes personified as goddesses who are considered to be Ganesha's wives. He also may be shown with a single consort or a nameless servant (Sanskrit: daşi). Another pattern connects Ganesha with the goddess of culture and the arts, Sarasvati or Śarda (particularly in Maharashtra). He is also associated with the goddess of luck and prosperity, Lakshmi. Another pattern mainly prevalent in the Bengal region links Ganesha with the banana tree, Kala Bo.
The Shiva Purana says that Ganesha had two sons: Kşema (prosperity) and Labha (profit). In Northern Indian variants of this story, the sons are often said to be Śubha (auspiciouness) and Lābha. The 1975 Hindi film Jai Santoshi Maa shows Ganesha married to Riddhi and Siddhi and having a daughter named Santoshi Ma, the goddess of satisfaction. This story has no Puranic basis and Anita Raina Thapan and Lawrence Cohen cite Santoshi Ma's cult as evidence of Ganesha's continuing evolution as a popular deity.

วันพฤหัสบดีที่ 27 กันยายน พ.ศ. 2550

Day of Ganesha วันคเณศจตุรถี




การบูชาพระคเณศเรียกว่า "พิธีคเณศจตุรถี" มีความหมายว่า "พิธีอุทิศต่อพระคเณศ" จะกระทำวันขึ้น 4 ค่ำ เดือน ภัทรบท หรือเดือน 10 ในช่วงเดือนกันยายน (พ.ศ.2538 ) ที่ผ่านมามีเหตุการณ์ที่ฮือฮากันมากที่สุดก็คือปรากฏการณ์ที่เทวรูปดื่มนมสดก็ปรากฏขึ้นมาทั่วโลกรวมทั้งประเทศไทยด้วยซึ่งตรงกับเทศกาลประกอบพิธีคเณศจตุรถี หรือพิธีอุทิศต่อพระคเณศพอดีทำให้ปรากฏการดังกล่าวได้รับความสนใจไปทั่วโลก หนังสือพิมพ์ที่ตีพิมพ์เรื่องราวดังกล่าวขายดีเป็นเทน้ำเทท่า ผู้คนแตกตื่นพากันไปดูเทวรูปดื่มน้ำนมกันแพร่หลาย

ในวันที่ประกอบพิธีคเณศจตุรถีนั้น ประชาชนทั้งหลายต่างพากันมาทำสักการะบูชารูปเคารพของพระคเณศที่ปั้นด้วยดิน (เผา ) เครื่องบูชาจะประกอบไปด้วยดอกไม้ (โดยเฉพาะดอกไม้สีสดใส เช่น สีแดง, สีเหลือง, สีแสด,) ขนมต้ม, มะพร้าวอ่อน, กล้วย, อ้อย, นมเปรี้ยว,(แบบแขก) ขณะทำการบูชา ผู้บูชาจะท่องพระนาม 108 ของพระองค์ หลังจากการบูชาแล้วก็จะเชิญพวกพราหมณ์ ผู้ประกอบพิธีมาเลี้ยงดูกันให้อิ่มหนำสำราญและมีข้อห้ามในวันพิธีคเณศจตุรถีนี้คือ ห้ามมองพระจันทร์อย่างเด็ดขาด และถือกันว่าถ้าผู้ใดได้มองพระจันทร์ (เห็นพระจันทร์) โดยพลาดพลั้งเผลอเรอไป พวกชาวบ้านก็จะพากันแช่งด่าผู้นั้นทันที่ (ถือว่าซวยมาก) และที่ชาวบ้านด่านั้น ก็เป็นความหวังดี มิได้ด่าด้วยความโกรธแค้น แต่ด่าเพราะเชื่อกันว่าการด่าการแช่งนั้นจะทำให้คน (ซวย) นั้นพ้นจากคำสาปไปได้

ความเชื่อนี้ มีเรื่องเล่าที่มาอยู่ 2 เรื่อง

คือสืบเนื่องมาจากการที่พระคเณศพลัดตกจากหลังหนูจนท้องแตก (เพราะหนูตกใจที่มีงูเห่าเลื้อยผ่านหน้า และพระคเณศเสวยขนมต้มมามาก) ขนมต้มทะลักออกมาพระคเณศ ก็รีบเก็บขนมต้มยัดกลับไปในพุง และจับงูเห่าตัวนั้นมารัดพุงขณะเดียวกันพระจันทร์ ก็เผอิญมาเห็นเข้าก็อดขำไม่ได้หัวเราะออกมาดังสนั่นพระคเณศโกรธยิ่งนัก เอางาขว้างไปติดพระจันทร์จนแน่น ทำให้โลกมืดลงทันที่ เพราะไฟดับ (เหมือนราหูอมจันทร์)

พระอินทร์และทวยเทพทั้งหลายทราบเรื่อง ก็ต้องพากันไปอ้อนวอน พระคเณศจึงยอมถอยเอางาออก แต่พระจันทร์ก็ต้องได้รับโทษอยู่คือ จะต้องเว้าๆแหว่งๆเป็นเสี้ยวๆไม่เต็มดวงทุกคืน จนถึงวันขึ้น 15 ค่ำและแรม 1 ค่ำ จึงจะเต็มดวง

ส่วนอีกเรื่องหนึ่งเล่าว่าพระคเณศสาปคนที่มองดูพระจันทร์ในวันที่บูชาพระองค์คือ หากใครมองดูพระจันทร์ในวันนี้ ผู้นั้นก็จะต้องกลายเป็นคนจัณฑาลไปเลย และคนจัณฑาลในสังคมอินเดียจะเป็นที่รังเกียจของคนวรรณะอื่นๆทุกๆวรรณะ (เพราะถือว่าคนจัณฑาล ไม่มีชนชั้น เป็นชนชั้นต่ำ ) ดังนั้นคำสาปให้เป็นจัณฑาลจึงเป็นโทษร้ายแรงยิ่งนัก

King of Thailand & Ganesha กษัตริย์ไทยกับพระพิฆเณศ





ภารตวิทยามาแพร่หลายอย่างจริงจังในสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่หก ทั้งนี้เนื่องจากพระองค์ได้ศึกษาที่ประเทศอังกฤษ และทรงสนใจภารตวิทยาอยู่มาก ดังนั้นพระองค์จึงทรงมีความเข้าใจถ่องแท้ในพิธีกรรมต่าง ๆของฝ่ายพราหมณ์หรือฮินดูเป็นอย่างมาก

ด้วยเหตุนี้พระองค์จึงได้นำรูปเคารพของพิฆเณศวรมาใช้ในรัชสมัยของพระองค์ ตามอย่างที่ปฏิบัติกันมาแต่โบราณ

พระองค์ท่านได้กำหนดให้พระคเณศเป็นดวงตราเครื่องหมายวรรณคดีสโมสร โดยดวงพระราชลัญจกรรูปกลมองค์นี้ตามตำแหน่งคือ ดวงพระราชลัญจกรรูปกลม ศูนย์กลางกว้าง 3 นิ้ว 3 อนุกระเบียด (7 เซนติเมตร) ลายเป็นรูปพระคเณศนั่งแท่น แวดล้อมด้วยลายกนกสวมสังวาลย์นาคหัตถ์ขวาเบื้องบนถือวัชระเบื้องล่างถืองาหัตถ์ซ้ายเบื้องบนถือบ่วงบาศ เบื้องล่างถือครอบน้ำ (ขันน้ำมนต์หรือ หม้อน้ำ)

เมื่อปี 2480 พระพิฆเณศได้กลายเป็นดวงตราประจำกรมศิลปากรโดยลายกลางเป็นพระคเณศรอบวงกลมมีลวดลายเป็นดวงแก้ว 7 ดวง อันมีความหมายถึง ศิลป์วิทยาทั้ง 7 แขนงคือ ช่างปั้น, จิตรกรรม, ดุริยางค์ศิลป์, นาฏศิลป์, วาทศิลป์, สถาปัตยกรรม, อักษรศาสตร์ ฉะนั้นชนทั้งหลายจึงนับถือพระคเณศเป็นบรมครูทางศิลปะ

ในสมัยอยุธยานั้น ลัทธิพราหมณ์ ฮินดูยิ่งชัดเจนขึ้น เพราะไม่ว่าจะเป็นชื่อราชธานี (อยุธยา) หรือพระนามของกษัตริย์ที่ขึ้นต้นด้วย สมเด็จพระรามาธิบดี ก็คืออิทธิพลที่ได้มาจากมหากาพย์รามเกียรติ์นั่นเอง

สมัยพระเจ้าปราสาททอง
ในพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยาฉบับพระราชหัตถเลขา มีเรื่องเกี่ยวกับการรื้อย้ายเทวสถานพระอิศวรและพิธีลบศักราช ซึ่งเป็นพิธีของพราหมณ์

สมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช
มีการจัดพิธีตรียัมปวายและมีบันทึกว่า เคยจัดข้าวของจากอยุธยาไปทำพิธีที่เทวสถานเมืองนครศรีธรรมราช และทรงโปรดให้มีการหล่อรูปพระพิฆเณศวร และทรงนับถือเป็นบรมครูช้าง นอกจากนี้ยังได้เกิดวิทยาการแขนงต่าง ๆอันมีพื้นฐานจากแขนงวิชาอุปเวทและอาถรรพเวท

พิธีกรรม
การนับถือบูชาพระคเณศในประเทศไทยปรากฏเป็นรูปธรรมอย่างเด่นชัดในสมัยกรุงศรีอยุธยาและกรุงรัตนโกสินทร์ เพราะว่าพระราชพิธีที่สำคัญ ๆ ในราชสำนักจะมีพิธีกรรมที่เกี่ยวกับการบูชาพระคเณศประกอบเข้ามาในพิธีต่าง ๆ ดังกล่าวด้วย ซึ่งพิธีกรรมต่าง ที่มีการบูชาพระคเณศตามคติพราหมณ์ที่ปฏิบัติอยู่ในประเทศไทย
สมัยปัจจุบันก็คือ พระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ พระราชพิธีตรียัมปวาย-ตรีปวาย พระราชพิธีบรมราชาภิเษก และ พระราชพิธีถือน้ำพระพิพัฒน์สัตยา

พระราชพิธีต่างๆเหล่านี้จะมีการอ่านโคลกสรรเสริญบูชาเทพเจ้าในศาสนาพราหมณ์ โดยจะเริ่มด้วยคาถาบูชาพระคเณศก่อนเป็นอันดับแรกสุด ก่อนจะบูชาพระศิวะเสียอีกทั้งนี้เพื่อให้พระคเณศประทานพรให้สามารถทำพิธีนั้นให้สำเร็จ ได้ด้วยดี

พิธีกรรมที่มีการบวงสรวงบูชาพระคเณศในฐานะเทวรูปประธานในพิธีที่น่าสนใจได้แก่

๑. พระราชพิธีตรียัมปวาย-ตรีปวาย
พระราชพิธีนี้เป็น ๒ พิธีต่อเนื่องกันคือ พิธีตรียัมปวาย กับ พิธีตรีปวายจะกระทำในเดือนยี่ของทุกปีเป็นเวลา ๑๕ วัน พิธีนี้จัดเป็นพิธีใหญ่ของศาสนาพราหมณ์ และ แต่เดิมจะมีการโล้ชิงช้าด้วย ในพิธีดังกล่าวจะมีการอ่านโคลกสรรเสริญ และถวายโภชนาหารแด่เทพพระเจ้า ณ เทวสถานทั้ง ๓ หลัง คือ สถานพระอิศวร สถานพระคเณศ และ สถานพระนารายณ์ เรียงกันไปตามลำดับ มีการอัญเชิญเทวรูปพระอิศวร พระอุมา พระมหาวิฆเนศวร และ พระนารายณ์ ที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเจิมแล้วอัญเชิญมาเข้าพิธีโดยรถยนต์หลวง

๒. พิธีจับเชิง
พิธีนี้เป็นการขอขมาโทษต่อช้างสำคัญ ที่สำคัญที่จะได้เป็นใหญ่เป็นโตต่อไป พิธีนี้ต้องมีการผู้มัดช้างเพื่อฝึกสอนช้าง การฝึกบางครั้งต้องดุหรือลงโทษประกอบด้วย จึงต้องขอขมาเสียก่อน และเพื่อเป็นการกล่อมเกลานิสัยช้างป่าที่ดุร้ายให้เชื่องขึ้น พิธีจับช้างนี้ภายในปะรำพิธีตรงข้ามกับเบญจภาคจะจัดตั้งโต๊ะ หมู่บูชาพระมหาวิฆเนศวร์อันประกอบด้วยดอกไม้ ธูปเทียน ขันน้ำมนต์ (ขันสาคร) และ กำหญ้าคา ถัดไปทางซ้ายตั้งโต๊ะเชือกบาศก์ ชะนัก (ขอสับช้าง) และเชือกมะนิลาหุ้มด้วยผ้าขาว พิธีนี้จะมีการบูชาพระรัตนตรัย บูชาพระมหาวิฆเนศวร์โดยกราบตามวิธีรำพัดชากล่าวคำสรรเสริญพระมหาวิฆเนศวร์และขอพรตามแต่ปรารถนา เสร็จแล้วอัญเชิญพระมหาวิฆเนศวร์ลงสรงในขันน้ำมนต์ แล้วอัญเชิญกลับไปโต๊ะหมู่บูชา น้ำสรงในขันสาครนี้จะใช้ประพรมให้ผู้ฝึกช้างทุกคนถือเป็นสวัสดิพิพัฒน์มงคล

๓. พิธีน้อมเกล้าถวายและพระราชพิธีขึ้นระวางสมโภชในวันพระราชพิธีฯ
จะมีการแห่ช้างสำคัญในกระบวนแห่ พราหมณ์จะอัญเชิญพระเทวกรรมเข้าในพิธีด้วย พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เสด็จพระราชดำเนินมายังโรงพิธี ทรงจุดธูปเทียนบูชาพระพุทธปฏิมาพระชัยหลังช้าง และจุดธูปเทียนบูชาพระเทวกรรม พร้อมกับทรงศีลในตอนท้ายพระราชพิธีนี้ พร้อมทั้งทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้พราหมณ์
คู่สวดอ่านฉันท์ดุษฎีสังเวยกล่อมช้างเป็นอันเสร็จพระราชพิธี

๔. พิธีบวงสรวงพระคเณศก่อนการดำเนินการจัดสร้างพระเมรุมาศ
การจัดสร้างพระเมรุมาศเพื่อใช้ในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพของพระมหากษัตริย์และ พระบรมวงศานุวงศ์องค์สำคัญ ๆ ณ บริเวณท้องสนามหลวง ก่อนที่จะดำเนินการจัดสร้างพระเมรุมาศจะต้องประกอบพิธีบวงสรวงพระพิฆเนศวร์เสียก่อน เพื่อความสวัสดีและการจัดสร้างจะได้สำเร็จลุล่วงไปด้วยดี แต่ในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพจะไม่มีการอัญเชิญพระพิฆเนศวร์มาเข้าพิธี แสดงว่าพระพิฆเนศวร์จะเกี่ยวกับพิธีทางช่างเท่านั้น (พิธีศพไม่เกี่ยว)

๕. พิธีไหว้ครูทางนาฎกรรมและการช่าง
ในทางนาฏกรรมนั้น บรมครูจะปรากฏรูปเคารพในลักษณะของหัวโขนซึ่งจะอัญเชิญมาประกอบวิธีไหว้ครูพร้อมกับเครื่องใช้ในการแสดงต่างๆ หัวโขนที่ใช้ประกอบการแสดงอันได้แก่ ศีรษะของเทพเจ้าในศาสนาพราหมณ์ (เทพเจ้าสูงสุด) คือพระอินทร์ พระคเณศ พระปรคนธรรพ์ และ พระปัญจสีขร ซึ่งเป็นเทพเจ้าฝ่ายดุริยางค์ศิลป์ โดยเฉพาะศีรษะพระคเณศนั้นจะอัญเชิญไปประดิษฐานไว้โต๊ะหมู่บูชาที่จัดไว้โดยเฉพาะแยกจากศีรษะเทพองค์อื่นๆสำหรับการบูชาเป็นพิเศษ
ส่วนศิลปะทางการช่างนั้น แม้จะไม่ได้นับถือพระคเณศเป็นเทพสำคัญโดยตรง เช่นเดียวกับพระวิศวกรรม แต่พระคเณศก็มีบทบาทไม่น้อยในพิธีไหว้ครูศิลปะการช่าง ตามคติดั้งเดิมที่ว่า ในการเล่าเรียนศิลปวิทยาการทั้งปวงต้องมีการสวดบูชาพระคเณศก่อน ซึ่งพระคเณศนั้นทางนาฏศิลป์ถือว่ามีอานุภาพศักดิ์สิทธิ์มาก ผู้ศึกษาทางการนี้จะเชื่อกันว่าครูแรง หากไม่เคารพบูชาหรือทำการใดๆอันไม่เหมาะสมเป็นการลบหลู่ก็มักจะประสบภัยพิบัติ

๖. การไหว้ครูของนักศึกษามหาวิทยาลัยศิลปากร วิทยาลัยช่างศิลป์ นาฏศิลป์
สถาบันต่างๆเหล่านี้มีรูปของพระคเณศเป็นตราสัญลักษณ์ ของสถาบันเมื่อมีการไหว้ครู ก็จะต้องไหว้บรมครูทางงานศิลปะคือพระคเณศเสียก่อน โดยจะมีการประกอบพิธีตามรายละเอียดที่กล่าวไว้แล้วในข้างต้น

๗. การบูชาพระคเณศในพิธีคเณศจตุรถี
พิธีคเณศจตุรถีหรือพิธีอุทิศต่อพระคเณศนี้เป็นพิธีที่ชาวฮินดูในประเทศอินเดียกระทำกันในวันขึ้น ๔ ค่ำ เดือน ๑๐ ดังได้กล่าวรายละเอียดไว้แล้ว

๘. การบูชากราบไหว้พระคเณศของคนธรรมดาทั่วๆไป
การบูชาพระคเณศจากคติความเชื่อของพ่อค้าวาณิชในสมัยโบราณ โดยเฉพาะพ่อค้าชาวอินเดีย จะกราบไหว้บูชาพระคเณศในแง่ของเทพผู้อำนวยความสำเร็จทางการค้าและความร่ำรวย จวบจนกระทั่งปัจจุบันคติความเชื่อดังกล่าวกลับมาได้รับความนิยมกันอีก ดังจะเห็นได้จากบรรดาร้านค้าต่างๆ จะมีหิ้งบูชาพระคเณศ เป็นการบูชาพระคเณศเพื่ออำนวยความสำเร็จและความร่ำรวยทางการค้าให้แก่ผู้บูชาโดยจะบูชาทุกวัน ด้วยผลไม้บ้าง ขนมหวานบ้าง อ้อยควั่น ดอกไม้สีแดงสดใส น้ำนมเปรี้ยว น้ำสะอาด ฯลฯ

Shiva (Eng)



Shiva (IAST: Śiva, also spelled Siva; Hindi, Shiv) is one of the principal deities of Hinduism. Within Shaivism he is viewed as the supreme deity, whereas in other branches of Hinduism such as the Smarta tradition he is worshipped as one of several manifestations of the divine. Followers of Hinduism who focus their worship upon Shiva are called Shaivites or Shaivas (Sanskrit Śaiva). His role as the primary deity of Shaivism is reflected in his epithets Mahādeva ("great god"; mahā = great + deva = god), Maheśvara ("great lord"; mahā = great + īśvara = lord), and Parameśvara ("Supreme Lord"). Shaivism, along with Vainsava traditions that focus on Vishnu, and Śākta traditions that focus on the goddess (Devī) are three of the most influential denominations in Hinduism.

Shiva is one of the five primary forms of the Divine in Smartism, a denomination of Hinduism that puts particular emphasis on five deities, the other four being Vishnu, Devi, Ganesha, and Surya. Another way of thinking about the divinities in Hinduism identifies Brahma, Vishnu, and Shiva as each representing one of the three primary aspects of the divine in Hinduism, known collectively as the Trimurti. In the Trimurti system, Brahma is the creator, Vishnu is the maintainer or preserver, and Shiva is the destroyer or transformer.



Historical
For the early history see Rudra
The worship of Shiva is a pan-Hindu tradition, practiced widely across all of India.Modern historians believe that the figure of Shiva as we know him today was built-up over time, with the ideas of many regional cults being amalgamated into a single figure. How the persona of Shiva converged as a composite deity is not well-documented. Axel Michaels explains the composite nature of Shaivism as follows:
An example of assimilation took place in Maharashtra, where a regional deity named Khandoba is a patron deity of farming and herding castes. The foremost center of worship of Khandoba in Maharashtra is in Jejuri. Khandoba has been assimilated both as a name for Karttikya and also as a form of Shiva himself in which case he is worshipped in the form of a lingam. Shakti M. Gupta clarifies the possible confusion between these two identifications by explaining that one of Karttikeya's functions is as the patron deity of thieves, and it is in this capacity that the tribe called Ramoshis, who are thieves by profession, worship Khandoba. Khandoba's varied associations also include an indentification with Surya. The derivation of the name Khandoba has been variously interpreted, and M. S. Mate says that the most commonly-held belief is that it was a distorted form of Skanda, but also notes alternate theories.

Rudra
Main article: Rudra
Shiva as we know him today shares many features with the Vedic god Rudra and both Shiva and Rudra are viewed as the same personality in a number of Hindu traditions. Rudra, the god of the roaring storm, is usually portrayed in accordance with the element he represents as a fierce, destructive deity.
The oldest surviving text of Hinduism is the Rig Veda, which is dated to between 1700–1100 BCE based on linguistic and philological evidence. A god named Rudra is mentioned in the Rig Veda. The name Rudra is still used as a name for Shiva. In RV 2.33 he is described as the "Father of the Maruts", a group of storm gods.
The identification of Shiva with the older god Rudra is not universally accepted, as Axel Michaels explains:
To what extent Śiva's origins are in fact to be sought in Rudra is extremely unclear. The tendency to consider Śiva an ancient god is based on this identification, even though the facts that justify such a far-reaching assumption are meager.
Rudra is called "The Archer" (Sanskrit: Śarva) and the arrow is an essential attribute of Rudra. This name appears in the Shiva Sahasranama, and R. K. Sharma notes that it is used as a name of Shiva often in later languages. The word is derived from the Sanskrit root śarv- which means "to injure" or "to kill" and Sharma uses that general sense in his interpretive translation of the name Śarva as "One who can kill the forces of darkness". The names Dhanvin ("Bowman") and Bānahasta ("Archer", literally "Armed with arrows in his hands") also refer to archery.



Attributes of Shiva

Third Eye: Shiva is often depicted with a third eye with which he burned Desire (Kāma) to ashes. There has been controversy regarding the original meaning of Shiva's name Tryambakam (Sanskrit: त्र्यम्बकम्), which occurs in many scriptural sources. In classical Sanskrit the word ambaka denotes "an eye", and in the Mahabharata Shiva is depicted as three-eyed, so this name is sometimes translated as "Having Three Eyes". However, in Vedic Sanskrit the word ambā or ambikā means "mother", and this early meaning of the word is the basis for the translation "Having Three Mothers" that was used by Max Müller and Arthur Macdonell. Since no story is known in which Shiva had three mothers, E. Washburn Hopkins suggested that the name refers not to three mothers, but to three Mother-goddesses who are collectively called the Ambikās. Other related translations have been "having three wives or sisters", or based on the idea that the name actually refers to the oblations given to Rudra, which according to some traditions were shared with the goddess Ambikā.
Blue Throat: The epithet Nīlakantha (Sanskrit नीलकण्ठ; nīla = blue, kantha = throat) refers to a story in which Shiva drank the poison churned up from the world ocean. (see: Halāhala)
Crescent Moon: Shiva bears on his head the crescent of the moon. The epithet Chandraśekhara (Sanskrit: चन्द्रशेखर "Having the moon as his crest" - chandra = Moon, śekhara = crest, crown) refers to this feature. The placement of the moon on his head as a standard iconographic feature dates to the period when Rudra rose to prominence and became the major deity Rudra-Shiva. The origin of this linkage may be due to the identification of the moon with Soma, and there is a hymn in the Rig Veda where Soma and Rudra are jointly emplored, and in later literature Soma and Rudra came to be identified with one another, as were Soma and the Moon.
Matted Hair: Shiva's distinctive hair style is noted in the epithets Jatin, "The One with matted hair" and Kapardin, "Endowed with matted hair" or "wearing his hair wound in a braid in a shell-like (kaparda) fashion". A kaparda is a cowrie shell, or a braid of hair in the form of a shell, or more generally hair that is shaggy or curly.
Sacred Ganga: The Ganga rivers flows from the matted hair of Shiva. The epithet Gangādhara ("Bearer of the river Gangā") refers to this feature. The Ganga (Ganges), one of the major rivers of the country, is said to have made her abode in Shiva's hair.
Ashes: Shiva smears his body with ashes (bhasma). Some forms of Shiva, such as Bhairava, are associated with a very old Indian tradition of cremation-ground asceticism that was practiced by some groups who were outside the fold of brahmanic orthodoxy. These practices associated with cremation grounds are also mentioned in the Pali canon of Theravada Buddhism. One epithet for Shiva is "Inhabitant of the cremation ground" (Sanskrit: śmaśānavāsin, also spelled Shmashanavasin) referring to this connection.
Tiger skin: He is often shown seated upon a tiger skin.
Serpents: Shiva is often shown garlanded with a snake.
Trident: (Sanskrit: Trishula) Shiva's particular weapon is the trident.
Drum: A small drum shaped like an hourglass is known as a "damaru" (Sanskrit: Damaru). This is one of the attributes of Shiva in his famous dancing representation known as Nataraja. A specific hand gesture (mudra) called ḍamaru-hasta (Sanskrit for "Damaru-hand") is used to hold the drum. This drum is particularly used as an emblem by members of the Kāpālika sect.
Nandī, also known as Nandin, is the name of the bull that serves as Shiva's mount (Sanskrit: vāhana). Shiva's association with cattle is reflected in his name Paśupati or Pashupati (Sanskrit पशुपति), translated by Sharma as "Lord of cattle" and by Kramrisch as "Lord of Animals", who notes that it is particularly used as an epithet of Rudra.
Varanasi (Benares) is considered as the city specially-loved by Shiva, and is one of the holiest places of pilgrimage in India.
• Mount Kailāsa in the Himalayas is his traditional abode. In Hindu mythology, Mount Kailāsa is conceived as resembling a linga, representing the center of the universe.

Forms and depictions

According to Gavin Flood, "Śiva is a god of ambiguity and paradox", whose attributes include opposing themes. The ambivalent nature of this deity is apparent in some of his names and the stories told about him.
Destroyer versus benefactor
In the Yajurveda two contrary sets of attributes for both malignant or terriffic (Sanskrit: rudra) and benign or auspicious (Sanskrit: śiva) forms can be found, leading Chakravarti to conclude that "all the basic elements which created the complex Rudra-Śiva cult of later ages are to be found here." In the Mahabharata, Shiva is depicted as "the standard of invincibility, might, and terror", as well as a figure of honor, delight, and brilliance. The duality of Shiva's fearful and auspicious attributes appears in contrasted names.

The name Rudra (Sanskrit रुद्र) reflects his fearsome aspects. According to traditional etymologies, the Sanskrit name Rudra is derived from the root rud- which means "to cry, howl." Stella Kramrisch notes a different etymology connected with the adjectival form raudra, which means wild, of rudra nature, and translates the name Rudra as "the Wild One" or "the Fierce God". R. K. Sharma follows this alternate etymology and translates the name as "Terrible". Hara (Sanskrit हर) is an important name that occurs three times in the Anushasanaparvan version of the Shiva sahasranama, where it is translated in different ways each time it occurs, following a commentorial tradition of not repeating an interpretation. Sharma translates the three as "One who captivates", "One who consolidates", and "One who destroys." Kramrisch translates it as "The Ravisher". Another of Shiva's fearsome forms is as Kāla (Sanskrit: काल), "Time", and as Mahākāla (Sanskrit: महाकाल), "Great Time", which ultimately destroys all things. Bhairava (Sanskrit: भैरव), "Terrible" or "Frightful" is a fierce form associated with annihilation.

In contrast, the name Śankara (Sanskrit शङ्कर), "Beneficent" or "Conferring Happiness" reflects his benign form. This name was adopted by the great Vedanta philosopher Śankara (c. 788-820 CE), who is also known as Shankaracharya. The name Śambhu (Sanskrit: शम्भु), "Causing Happiness", also reflects this benign aspect.

Ascetic versus householder



He is depicted as both an ascetic yogin and as a householder, roles which are mutually exclusive in Hindu society. When depicted as a yogin he may be shown sitting and meditating. His epithet Mahāyogin (The Great Yogi: Mahā = great, Yogin = one who practices Yoga) refers to his association with yoga. While Vedic religion was conceived mainly in terms of sacrifice, it was during the Epic period that concepts of tapas, yoga, and asceticism, became more important, and the depiction of Shiva as an ascetic sitting in philosophical isolation reflects these later concepts.

As a family man and householder he has a wife, Parvati (also known as Umā), and two sons, Ganesha and Skanda. His epithet Umāpati ("The husband of Umā") refers to this idea, and Sharma notes that two other variants of this name that mean the same thing, Umākānta and Umādhava, also appear in the sahasranama. Umā in epic literature is known by many names, including Pārvatī. She is identifed with Devi, the Divine Mother, and with Shakti (divine energy).
Shiva and Parvati are the parents of Karthikeya and Ganesha. Karttikeya is popular in South India by the names Subrahmanya and Murugan, and in North India he is more popular by the name Skanda, Kumara, or Karttikeya.
By Wikipedia

God Hindu * Shiva พระศิวะเทพ มหาเทพผู้ยิ่งใหญ่ของฮินดู



คำสวดบูชาพระศิวะ

โอม นะมะ ศิวายะ 3 จบ

พระศิวะทรงเป็นมหาเทพผู้เป็นใหญ่ในจักรวาล พระองค์จะทรงประทานพรวิเศษให้แก่คนผู้หมั่นกระทำความดี และยึดมั่นในศีลธรรมเท่านั้น หากผู้ใดประพฤติเพื่ออุทิศถวายแก่พระองค์แล้วปรารถนาสิ่งวิเศษใด ๆ ก็ให้พรนั่น พระศิวะจะประทานสิ่งวิเศษให้ในไม่ช้า แต่เมื่อได้พรสมปรารถนาแล้ว วันหน้าหากกระทำผิดไปจากความดีงามคนผู้นั้นจะเกิดวิบัติในชีวิต พระศิวะเทพผู้จะกลายเป็นเทพผู้ทำลายทันที

มีความเชื่อกันว่าพระศิวะนั้นสามารถช่วยปัดเป่ารักษาเยียวยาอากาศเจ็บไข้ได้ป่วยต่าง ๆได้อย่างมหัศจรรย์นัก
หากผู้ใดที่เจ็บป่วยหรือต้องการขอพรให้คนในครอบครัวหายเจ็บไข้ได้ป่วย หากบวงสรวงบูชาและขอพรจากพระศิวะ ก็มักปรากฏว่าความเจ็บไข้ได้ป่วยนั้นจะถูกปัดเป่าให้หายไปได้โดยสิ้นในเร็ววัน

ผู้ที่มีความทุกข์ไม่ว่าจะเป็นในทางใด หากบวงสรวงบูชา ขอพรให้พ้นทุกข์ พระศิวะก็จะประทานพรให้ผู้นั้นได้พ้นจากห้วงแห่งความทุกข์ได้เช่นกัน

เป็นที่กล่าวขวัญกันโดยทั่วไป พระศิวะนั้นเป็นเทพที่จะอำนวยพรประทานความอุดมสมบูรณ์ให้แก่ผู้ที่มีอาชีพเลี้ยงวัว เลี้ยงม้า หรือเลี้ยงแกะ หรือแม้แต่พกที่ทำอาชีพเกี่ยวกับการเกษตรทั้งปวง ก็จะมีความสำเร็จและมีความสมบูรณ์พูนสุขได้ หากบวงสรวงบูชาพระศิวะเพื่อขอความอุดมสมบูรณ์

ชาวบ้าน ชาวเมืองยังนิยม ยังเชื่อกันว่าพระศิวะนั้นเป็นเทพที่จะคอยขับไล่สิ่งชั่วร้ายให้ห่างไกลและจะทำให้เกิดความดีงามเป็นศิริมงคลเกิดขึ้นในชีวิต ในครอบครัว

นอกจากบทบาทความสำคัญโดยรวมที่กล่าวมาแล้วนั้น อีกบทบาทหนึ่งที่เด่นชัดแยกออกไปจากบทบาทของการเป็นมหาเทพผู้ทรงมีพระมหากรุณาประทานพรแก่มวลมนุษย์นั้น

พระศิวะยังทรงเป็นเทพแห่งคีตา คือเป็นเทพเจ้าแห่งการดนตรีและการรำฟ้อนทั้งปวงอีกด้วย

พระตรีมูรติ

ตรีมูรติหรือผู้เป็นเจ้าทั้งสาม ที่ศักดิ์สิทธิ์และเป็นเทพผู้ยิ่งใหญ่ที่สุดแห่งนิรันดร์นั้น เป็นเสมือนสัญลักษณ์ของศาสนาฮินดู ซึ่งจะมีตัวอักษร 3 ตัว อันศักดิ์สิทธิ์ที่ เรียกเรียกกันว่า "โอม"
อักษรศักดิ์สิทธิ์ "โอม" นั้นประกอบด้วยอักษร 3 ตัวคือ



อะ
หมายถึง พระวิษณุหรือพระนารายณ์
อุ
หมายถึง พระอิศวรหรือพระนารายณ์
มะ
หมายถึง พระพรหม

พยางค์ศักดิ์สิทธิ์คำว่า "โอม" นี้ มักจะเขียนเป็นอักษรเทวนาครี ซึ่งได้บ่งบอกถึงตรีมูรติหรือ 3 มหาเทพผู้ยิ่งใหญ่ที่สุดในศาสนาฮินดู

ในคัมภีร์ของพราหมณ์นั้น กล่าวถึงพระศิวะว่าทรงเป็นมหาเทพซึ่งมีผู้นิยมนับถือบูชากันแพร่หลายและกว้างขวางมากกว่าเทพองค์อื่น ๆ

กำเนิดของพระศิวะนั้น ปรากฏ เป็นเรื่องที่แตกต่างกันออกไปในแต่ละยุคดังนี้

ยุคพระเวท
เรื่องก็มีอยู่ว่าพระพรหมนั้นเกิดความรำคาญอกรำคาญใจเป็นอย่างยิ่งนักที่พระเสโทหรือเหงื่อผลุดซึมทั่วพระวรกายและยังไหลรินย้อยลงทั่วบริเวณพระพักตร์อีกด้วย ในวันอันร้อนอ้าวเช่นนั่น พระพรหมทรงบำเพ็ญภาวนา เพิ่มตบะบารมีให้แกร่งกล้าอย่างมุ่งมั่นเมื่อรู้สึกว่าถูกรบกวนด้วยเหงื่อเช่นนั้นก็จึงได้นำเอาไม้ไปขูด ๆที่บริเวณพระขนงหรือคิ้ว โดยมิได้ระมัดระวังองค์นัก คมของไม้นั้นจึงได้บาดบริเวณพระขนงของพระองค์จนกระทั่งปรากฏพระโลหิตผลุดซึมออกมาและหยาดหยดลงบนกองเพลิงเบื้องหน้าของพระองค์นั้นเอง

ทันทีที่พระโลหิตหยาดหยดลงในเปลวเพลิงก็พลันเกิดเป็นเทพบุตรองค์หนึ่ง จุติขึ้นมาในเปลวเพลิงนั้น ทันทีที่ถือกำเนิดขึ้นมาเบื้องหน้าพระองค์เทพบุตรผู้งดงามองค์นี้ก็ได้ร้องไห้ พลางขอให้พระองค์ประทานชื่อให้แก่ตน ซึ่งพระพรหมได้ประทานชื่อให้ถึง 8 ชื่อ ด้วยกันดังนี้

ภพ สรรพ ปศุบดี อุดรเทพ มหาเทพ รุทร อิศาล อะศะนิ

หลังจากนั้นเทพองค์นี้ก็มีชื่อเสียงโด่งดังเป็นที่นับถือของมนุษย์ทั่วไป โดยส่วนใหญ่แล้วบรรดามวลมนุษย์จะนับถือบูชาเทพบุตรองค์นี้ในนามของพระรุทรอันเป็นชื่อ ๆหนึ่งใน 8ชื่อนี้ ซึ่งนามรุทรนี้มีความหมายแปลได้ว่า ร้องไห้ แต่สำหรับชื่ออื่น ๆ อีก7 ชื่อนั้นยังไม่เป็นที่นิยมแพร่หลายเท่าไรนัก

ว่ากันว่าพระรุทรเทพบุตรที่มีชื่ออันแปลว่าร้องไห้นี้เป็นมหาเทพที่มีความยิ่งใหญ่เกรียงไกรมีอำนาจบารมีค่อนข้างสูงนักในยุคพระเวทนี้ และยังเป็นเทพที่มนุษย์ทุกผู้ทุกนามนิยมนับถือบูชากันอย่างจริงจังทั่วไปโดยนับถือให้พระรุทรเป็นเทพผู้ทำลายล้าง คือทำลายสิ่งที่เลวร้ายให้สะอาดบริสุทธิ์ขึ้นมาอีกครั้งหนึ่ง หรือหมายถึงการทำลายสิ่งเลวให้เกิดสิ่งที่ดีงามขึ้นใหม่



ยุคมหากาพย์ มหาภารตะ
ในยุคนี้มีความเชื่อกันในเรื่องกำเนิดพระศิวะว่า พระองค์นั้นทรงจุติออกมาจากพระนลาฏ หรือหน้าผากของพระพรหมจึงเท่ากับว่าพระศิวะก็เป็นพระโอรสองค์หนึ่งของพระองค์มหาเทพ

ยุคไตรเภท
คัมภีร์ในยุคนี้ได้บันทึกถึงกำเนิดพระศิวะว่า ทรงประสูติจากพระนางสุรภี และพระบิดาก็คือพระกัศยปะเทพบิดร

คัมภีร์พรหมมานัส
พระศิวะเป็นเทพที่กำเนิดจากพระประชาบดีมิได้เกิดจากพระโลหิตของพระพรหมดังเช่นที่มีการกล่าวไว้ในยุคพระเวท ครั้นเมื่อทรงจุติขึ้นมาแล้วเทพประชาบดีก็ถามพระโอรสว่า เหตุไฉนจึงร่ำไห้โศกาอาดูรตลอดเวลา
พระรุทรหรือเทพบุตรโอรสของพระประชาบดีที่กำลังร่ำไห้อยู่นั้น จึงได้ทูลตอบว่า เพราะว่าพระบิดาไม่ได้ตั้งชื่อให้เมื่อไม่มีชื่อก็จึงเสียใจร้องไห้เช่นนั้น พระประชาบดีจึงได้ตั้งชื่อให้โอรสองค์นี้ว่า พระรุทรซึ่งหมายถึงการร้องไห้ และพระรุทรองค์นี้ในคัมภีร์พรหมนัสได้กล่าวไว้ว่า น่าจะหมายถึงองค์ศิวะนั่นเอง

ในคัมภีร์โบราณที่ปรากฏอยู่ในหอวชิรญาณได้อธิบายถึงประวัติความเป็นมาการกำเนิดของพระศิวะไว้ว่าเมื่อโลกได้ถูกเผาด้วยไฟบรรลัยกัลป์จนพินาศโดยสิ้นแล้วนั้น ได้มีคัมภีร์พระเวทและพระธรรมบังเกิดขึ้นและเมื่อพระเวทกับพระธรรมมาประชุมรวมกันจึงได้บังเกิดเป็นมหาเทพองค์หนึ่งคือ พระปรเมศวร ในคัมภีร์นี้อธิบายการกำเนิดของพระศิวะว่าทรงสร้างพระองค์ขึ้นมาเอง หลังจากการทำลายล้างโลกโดยที่มิได้เป็นโอรสหรือจุติมาจากการนิรมิตรสร้างสรรค์ของมหาเทพองค์ใด

รูป
รูปลักษณ์ของพระศิวะนั้นมีปรากฏมากมายหลายลักษณะด้วยกัน แต่จุดเด่นที่ถือได้ว่าเป็นเอกลักษณ์ของพระศิวะก็คือ รูปพระจันทร์เสี้ยวและดวงตาดวงที่ 3 บนหน้าผาก สร้อยประคำที่เป็นหัวกะโหลกและงูที่คล้องพระสอหรือคอของพระองค์อยู่นั้น ก็ถือได้ว่าเป็นเอกลักษณ์ของพระศิวะที่เป็นที่รู้จักกันแพร่หลาย

เล่ากันว่า ที่มาของงูพิษที่พระศิวะทรงคล้องคอไว้ประดับองค์เป็นเอกลักษณ์พิเศษนั้นไม่ธรรมดาเลยทีเดียวเพราะพระองค์ไม่ได้ไปจับมาจากพงหญ่าป่าใหญ่ที่ไหน แต่มีผู้ส่งมามาให้พระองค์โดยเฉพาะ คนผู้นั้นก็คือนักบวชผู้นี้มีภรรยาหลายคนแต่บรรดาภรรยาของเขาเกิดมาหลงใหลในเสน่ห์อันล้ำลึกขององค์พระศิวะ

ด้วยความไม่พอใจเป็นอย่างยิ่ง นักบวชจึงส่งเสือร้ายตัวโตไปจัดการสังหารพระศิวะ แต่ว่าพระศิวะเป็นกลับเป็นฝ่ายพิชิตเสือด้วยพระหัตถ์ของพระองค์อย่างสบาย ๆ แถมยังฉีกเอาหนังสือมาเป็นที่ปูพื้นไว้รองนั่งอีกด้วย

เมื่อส่งเสือมาไม่ได้ผล นักบวชผู้เคียดแค้นแสนริษยาก็อสรพิษร้ายตัวใหญ่มาจัดการพระศิวะ แต่อสรพิษร้ายกับถูกพระศิวะร่ายเวทมนต์สยบเอาไว้ได้โดยที แล้วพระองค์ก็จับเอางูพิษนั้นมาคล้องคอเป็นเครื่องประดับสุดพิศดารไม่ซ้ำแบบใคร นักบวชผู้ไม่ยอมแพ้ยังคงคิดลองของ ส่งอสูรร้ายมาสังหารพระศิวะในเวลาต่อมา
และพระศิวะก็ทรงสยบอสูรร้ายตนนั้นได้ด้วยท่าทีลีลาร่ายรำอันน่าพรั่นพรึง ซึ่งสะท้านสวรรค์สะเทือนเดิน แม้แต่บรรดาทวยเทพทั้งปวงก็พากันมาเคารพนบนอบยอมรับในความยิ่งใหญ่ของมหาเทพองค์นี้

มหาเทพองค์อื่นๆนั้น ก็ล้วนแล้วแต่รูปลักษณ์มากมายหลายรูปที่แตกต่างกันไป แต่ในรูปที่แตกต่างนั้นก็จะมีส่วนที่ละม้ายคล้ายคลึงกันบ้าง ในรายละเอียดของสีพระวรกายหรือสิ่งของที่ทรงถือไว้ในพระหัตถ์

แต่สำหรับพระศิวะนั้น กล่าวได้ว่ารูปลักษณ์ของพระองค์นั้นค่อนข้างจะมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวที่สามารถสังเกตุได้ง่ายไม่สบสนวุ่นวายเหมือนกับจดจำรูปลักษณ์ของมหาเทพองค์อื่นๆเป็นแน่

พระศิวะนั้นเป็นเทพที่นิยมประพฤติองค์เป็นโยคีหรือผู้ถือศีล ดังนั้นรูปของพระองค์จึงมักปรากฏเป็นเทพที่ทรงเครื่องแบบที่ค่อนข้างติดดินสักหน่อย เป็นต้นว่า ทรงแต่งองค์คล้ายๆ พวกโยคะหรือพวกฤาษีสยายผมยาวแล้วม่นมวยผมเป็นชฎาบนศีรษะ ทรงนุ่งห่มด้วยหนังกวางบ้าง หนังเสือบ้าง

คัมภีร์โบราณหลายเล่มนั้น กล่าวถึงสีพระวรกายของพระศิวะแตกต่างกันไป บางคัมภีร์ระบุว่าพระวรกายของพระศิวะนั้นเป็นสีแดงเข้มราวกับเปลวไฟหรือโลหิต

บางคัมภีร์ว่าพระวรกายขององค์พระศิวะนั้นเป็นสีขาว นวล บริสุทธิ์ ดั่งสีของพระจันทร์

แต่หลายๆคัมภีร์กล่าวไว้ตรงกันว่า พระศิวะนั้นเป็นเทพที่มีพระเนตร3ดวง คือดวงที่3นั้นจะปรากฏขึ้นอยู่บนหน้าผากขององค์โดยปรากฏเป็นดวงตารูปแนวนอนบ้าง รูปตั้งทรงพุ่มช้างบิณฑ์บ้าง และดวงตาที่3 นี้สามารถมองเห็นอดีตและอนาคตได้อีกด้วย รูปลักษณ์ของพระศิวะนั้น มีรายละเอียดแตกต่างกันไปตามแต่ละปาง

Shiva พระศิวะมหาเทพ




อาวุธ

ในปางต่าง ๆที่มีอยู่มากมายหลายสิบปางนั้น มักจะปรากฏพระกรแต่ละข้างของพระศิวะนั้นทรงถืออาวุธที่แตกต่างกันไป แต่ส่วนใหญ่อาวุธที่ถือได้ว่าเป็นเอกลักษณ์ของพระองค์นั้น คือ

คฑา - ที่ที่ยอดเป็นรูปหัวกะโหลก ชื่อ ชัฏวางค์
ตรีศูล - ชื่อ ปีนาก
คันศร - ชื่อ อชคพ


นอกจากนั้นอาวุธของพระศิวะที่ปรากฏว่าทรงถืออยู่ในหลาย ๆปางหลายๆรูปลักษณ์ก็คือ บัณเฑาะว์ พระสังข์ บ่วงบาศ เปลวเพลิง พระขรรค์

พาหนะ

โคที่มีนามว่า อุศุภราช คือ โคเผือกที่เป็นพาหนะประจำขององค์พระศิวะ

โค อุศุภราช นี้บางครั้งก็มีชื่อเรียกกันไปอีกว่า โคนนทิราช ซึ่งกำเนิดที่ไม่ธรรมดาคือโคนี้ไม่ได้เกิดขึ้นมาจากพ่อโค แม่โคเหมือนกับโคอื่น ๆ แต่ทว่ากำเนิดเกิดจากมหาเทพเลยทีเดียว

เรื่องของเรื่องก็มีอยู่ว่าในการกวนเกษียรสมุทรครั้งยิ่งใหญ่ของทวยเทพทั้งปวงนั้น ก็ได้มีสิ่งวิเศษเกิดขึ้นมากมายหลายสิ่งด้วยกัน และนางโคสุรภีก็เป็นของของวิเศษอีกสิ่งหนึ่งที่ได้จุติขึ้นมาจากการกวนเกษียรสมุทรครั้งนั้น

พระกัศยปะนั้นก็มีความต้องการที่จะได้นางโคสุรภีเอาไว้เป็นพาหนะประจำองค์ แต่ทรงติดอยู่เล็กน้อยที่ว่านางโคสุรภีนั้นเป็นโคเพศเมีย หากนำมาเป็นพาหนะประจำองค์นั้น ก็ทรงอยากจะได้โคเพศผู้เสียมากกว่า

ดังนั้นพระกัศยปะจึงได้นิรมิตกายเป็นพ่อโคตัวผู้แล้วก็ไปผสมพันธุ์สมสู่กับนางโคสุรภี จนกระทั่งแม่โคตั้งครรภ์และให้กำเนิดลูกออกมาเป็นโคเพศผู้สีขาวบริสุทธิ์และมีลักษณะดีตั้งตรงตำราเป็นพิเศษ พระกัศยปะจึงได้ประทานนามให้กับโคเผือกที่เป็นโอรสนั้นว่า นนทิหรือนันทิ และได้ถวายให้เป็นพาหนะประจำองค์คอยติดตามรับใช้พระศิวะมหาเทพสืบต่อมา

แต่ในบางคัมภีร์นั้นก็กล่าวถึงประวัติการกำเนิดของโคนนทิราชนี้แตกต่างออกไปด้วยกล่าวว่าแต่เดิมนั้นโคนนทิราช หรือ โคอุศุภราชนี้เป็นเทพบุตรองค์หนึ่งบนสรวงสวรรค์ชั้นฟ้า ซึ่งเทพบุตรองค์นี้ก็มีนามว่านนทิ มีหน้าที่เป็นเทพที่คอยคุ้มครองดูแลบรรดาสัตว์สี่เท้าทั้งปวงที่อาศัยอยู่ในป่าใกล้ๆ กับเขาไกรลาส

และเทพนนทิที่เป็นเทพที่ครองสัตว์จัตุบาททั้งปวงนั้นก็มักจะนิรมิตองค์เองให้กลายเป็นโคเผือก เพื่อให้พระศิวะได้เสด็จประทับไปยังแห่งหนต่าง ๆจนเป็นเสมือนพาหนะประจำพระองค์ไปโดยปริยาย

ซึ่งในคัมภีร์โบราณนั้นยังบันทึกไว้ด้วยว่า เทพบุตรนนทิองค์นี้ไม่ได้เป็นคู่เทพที่จะมาแปลงกายเป็นโคให้พระศิวะได้เสด็จประทับเป็นพาหนะเท่านั้น แต่พระนนทิ ก็ยังเป็นหัวหน้าแห่งเทพบริวารทั้งหลายทั้งปวงของเทพพระศิวะอีกด้วย

บางคัมภีร์กล่าวว่าพระนนทินอกจากจะเป็นเทพผู้ครองสัตว์จัตุบาทหรือสัตว์สี่เท้าทั้งมวลแล้ว ยังเป็นเทพที่เป็น
นักดนตรีอีกด้วย ยังปรากฏว่าได้เคยร่วมนาฏกรรมรำฟ้อนกับองค์พระศิวะบ่อย ๆ โดยรับหน้าที่ตีตะโพนคอยให้จังหวะในขณะที่องค์พระศิวะร่ายรำระบำฟ้อน ในวโรกาสสำคัญ ๆต่าง ๆ

และนนทิโคพิเศษที่เป็นพาหนะประจำองค์พระศิวะและเป็นหัวหน้าเทพบริวารของพระศิวะนี้ยังมีความสำคัญอีกมากมายที่ทำให้บรรดามวลมนุษย์ที่บวงสรวงบูชาพระศิวะนั้น ก็จึงได้นิยมบวงสรวงบูชาโคนนทิด้วย โดยยกย่องให้เป็นโคพิเศษ เป็นโคศักดิ์สิทธิ์ที่เปรียบเสมือนกับเป็นสัญลักษณ์แห่งพระศิวะมหาเทพ

ดังนั้นการที่ชาวฮินดูไม่นิยมฆ่าวัวก็เป็นเพราะเคารพยกย่องและบูชาโคนนทิ ซึ่งเป็นโคศักดิ์สิทธิ์สำหรับมวลมนุษย์นั่นเอง ตามเทวลัยหลาย ๆแห่งของลัทธิไศวนิกาย ก็จะปรากฏว่ามีการสร้างรูปเคารพของวัวนนทิไว้ให้ชาวบ้านชาวเมืองได้มาสักการะบูชาด้วย

ที่ประทับ

พระศิวะนั้น ทรงประทับอยู่บนยอดเขาไกรลาส เปรียบเสมือนเป็นวิมารของพระองค์ ตามคัมภีร์นั้นได้บันทึกไว้ว่า พระศิวะเสด็จมาเยือนมนุษย์โลกหนึ่งครั้งเท่านั้นในแต่ละปี วันที่จะเสด็จลงมาจากยอดเขาไกรลาสนั้น คือวันขึ้น 7 ค่ำ เดือนอ้าย และพอถึงวันแรม 1 ค่ำ เดือนอ้าย ก็จะเสด็จกลับสู่ยอดเขาไกรลาสซึ่งเป็นที่ประทับของพระองค์



พระมเหสี
พระศิวะทรงมีเอกอัครมเหสีคือ พระแม่อุมามหาเทวี หรือชาวฮินดูนิยมเรียกกันว่าพระนางปาราวตี ซึ่งเป็นอิตถีเทพ ที่งดงามเป็นยิ่งนัก และยังเป็นเทพเทวีที่มีผู้คนนิยมบวงสรวงบูชามากมายว่าเทพนารีองค์อื่นองค์ใด

พระแม่ปราวตีหรือพระแม่อุมามหาเทวีนี้นั้น เป็นมเหสีคู่พระทัยของพระศิวะ ซึ่งปรากฏอยู่ในทุกคัมภีร์ทุกตำราเลยทีเดียว ด้วยเพราะพระศิวะนั้นไม่ปรากฏว่าจะมีพระชายาอีกมากมายดังมหาเทพองคือื่น ๆ

พระศิวะมีเพียงพระคงคาและพระนางสนธยาเท่านั้นที่เป็นพระชายาคู่บารมีอีก 2 พระนาง พระแม่คงคานั้นแต่เดิมก็เป็นพระชายาองค์รอง ๆของพระนารายณ์หรือพระวิษณุ ซึ่งเมื่อได้มีเรื่องมีราวขัดแย้งบาดหมางกันระหว่างบรรดาพระชายาพระวิษณุ จนก่อเหตุให้เกิดความเดือดร้อนรำคาญใจ พระวิษณุจึงได้นำพระแม่คงคามาถวายให้เป็นพระชายาของพระศิวะ

และพระแม่คงคานั้นโดยแท้จริงแล้วเป็นพระพี่นางของพระแม่อุมาอัครมเหสีของพระศิวะอีกด้วย

ส่วนพระนางสนธยานั้นเป็นธิดาของพระพรหม มหาเทพอีกพระองค์หนึ่ง ซึ่งมีความผิดในเรื่องใดเรื่องหนึ่ง จนเป็นเหตุให้พระพรหมผู้เป็นบิดาทรงกริ้วนัก และปรารถนาที่จะลงโทษพระธิดาสนธยาอย่างหนัก ซึ่งพระธิดาก็เกรงกลัวที่จะถูกลงโทษทัณฑ์ จึงได้แปลงกายเป็นนางเนื้อหลบลี้หนีพระบิดาไปเสีย

พระพรหมเองก็ไม่ยอมลดละ ด้วยความกริ้วถึงกับนิรมิตองค์เป็นกวางตามนางเนื้อไปในทันที พระศิวะได้ทรงบังเอิญมาพบเห็นเข้า ก็จึงได้มีความเห็นใจพระธิดาสนธยา ครั้นจะห้ามปรามพระพรหมผู้เป็นบิดาของพระนางสนธยาก็ดูจะกระไรอยู่ จึงได้ยับยั้งความกริ้วของพระพรหมในครั้งนั้นด้วยการแผลงศรไปถูกเศียรกวางขาดกระเด็น

เมื่อพระพรหมกลับคืนมาสู่ร่างเดิม ก็จึงได้คลายความโกรธ และพระศิวะก็ได้พูดคุยกับพระพรหมให้ยกโทษให้กับพระธิดา และการขออภัยโทษแก่พระนางสนธยานั้นคงจะไม่เป็นการสำเร็จโดยง่าย พระศิวะจึงได้ใช้วิธีทูลขอพระนางสนธยามาเป็นพระชายา
ด้วยความเกรงอกเกรงใจกัน พระพรหมจึงได้ยินดียกพระธิดาให้ไปเป็นพระชายาของพระศิวะ ด้วยเหตุนี้เองที่พระธิดาสนธยาจึงไม่ต้องถูกพระบิดาลงโทษ ดังนั้นจึงเห็นได้ว่าการที่มีพระชายาเพิ่มขึ้นมานั้นไม่ได้เป็นเพราะพระศิวะออกไปแสวงหาด้วยความมากรักหลายใจแต่อย่างใด




พระโอรส
พระศิวะทรงเป็นพระบิดาของพระพิฆเนศวรและพระขันธกุมาร พระโอรส 2 พระองค์นี้ประสูติจากพระนางปาราวตี หรือพระแม่อุมา อัครมเหสีคู่บารมี ซึ่งก็ไม่ปรากฏว่าพระศิวะจะทรงมีโอรสธิดากับพระชายาอื่น ๆอีกหรือไม่

พระโอรส 2 พระองค์ของพระศิวะนั้นก็ไม่ใช่เทพธรรมดาๆแต่ทว่ามีความสำคัญต่อสวรรค์และโลกมิใช่น้อย พระพิฆเนศวรทรงเป็นมหาเทพที่มีเศียรเป็นช้างมีงาเดียว บรรดาพวกศิลปินทั้งหลายล้วนนับถือบูชาพระพินเณศวรกันเป็นที่แพร่หลายจนถึงในปัจจุบัน และกว้างขวางไปทั่วโลกด้วย แม้แต่ในบ้านเราก็สักการะบูชาพระพิฆเนศวรกันมิใช่น้อย

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหากษัตริย์ทรงเปี่ยมพระอัจฉริยภาพทางศิลปการประพันธ์ก็ยังทรงนับถือพระพิฆเนศวร ได้ทรงโปรดให้สร้างเทวาลัยคเณศร์ ณ ศูนย์กลางของพระราชวังสนามจันทร์ สำหรับบวงสรวงบูชาให้เป็นสิริมงคลและเป็นเสมือนศาลเทพารักษณ์แห่งพระราชวังสนามจันทร์ด้วย

<

ส่วนพระขันทกุมารนั้นทรงเป็นเทพแห่งสงครามมีรูปลักษณ์เป็นเทพที่งามสง่าแฝงไว้ด้วยความห้าวหาญชาญชัยในลักษณะของนักรบ ชาวอินเดียจะสัการะบูชาพระขันทกุมารในช่วงเดือน 5 ขึ้น 6 ค่ำ ซึ่งเรียกกันว่า พิธีกรรตติเกยะ อันเป็นพิธีกรรมที่มีเพียงแต่บวงสรวงบูชาและมีระบำรำฟ้อนตัวเทพการบูชาเทพองค์อื่นๆ

เพราะการบูชาพระขันทกุมารนี้จะมีการละเล่นเป็นเกมกีฬาและกรีฑาหลากหลายประเภทที่จะมุ่งเน้นการแข่งขันที่แสดงความแข็งแรงและเชี่ยวชาญทางอาวุธ เช่น การยิงธนู เป็นต้น

สำหรับพระธิดานั้น บางคัมภีร์บันทึกว่าพระศิวะไม่ได้ทรงมีลูกสาวเลยแม้แต่องค์เดียว

แต่บางคัมภีร์ระบุว่าพระศิวะมีลูกสาวองค์เดียวคือ พระนางมาริษาหรือมนสาเทวี อิตถีเทพผู้เป็นที่กล่าวขวัญกันว่างดงามเป็นยิ่งนัก

แต่ทว่าในคัมภีร์ก็กล่าวว่าพระธิดาองค์นี้จะประสูติจากพระมเหสีองค์ใดของพระศิวะก็มิอาจทราบได้ เพราะมิได้ปรากฏหลักฐานอันใด จึงมีการสันนิษฐานกันว่า อาจจุติมาจากการที่พระศิวะทรงนิรมิตเสกสรรขึ้นมาเองก็เป็นได้

และไม่มีทางที่พระนางมาริษาจะเป็นธิดาของพระศิวะที่ประสูติจากพระนางปาราวตีหรือพระแม่อุมาเพราะมีเรื่องร่ำลือกันว่า พระนางมาริษาไม่ค่อยถูกชะตากับพระอัครมเหสีของผู้เป็นพระบิดาเท่าใดนัก

พระนางมาริษากับพระนางปาราวตีมีเรื่องขัดแย้งกันบ่อย ๆจนฝ่ายอ่อนเยาว์กว่าได้ตัดสินใจเสด็จลงมาประทับบนโลกและสถิตย์อยุ่ในฐานะเทพนารีที่ประทานพรต่อมนุษย์ จึงมีผู้คนนิยมสักการะบูชากันไม่น้อยในเวลาต่อมา

ในบางคัมภีร์ก็ยังระบุว่า พระศิวะมีลูกสาวอีกองค์หนึ่งคือ พระนางเนตาเทวี และก็มิได้บ่งบอกไว้เช่นกันว่าพระมารดาของพระนางเนตาเทวีคือใครกันแน่ แต่ถึงอย่างไรเรื่องราวของพระนางเนตาเทวีก็มิค่อยปรากฏบทบาทใด ๆมากนักในแวดวงเทพเทวะ

โดยทั่วไปมักจะมีความเชื่อกันแต่เพียงว่า พระศิวะทรงมีลูกชาย 2 องค์เท่านั้นคือพระพิฆเณศวรกับพระขันทกุมารนั่นเอง